Yoksulluk demans riskini artırıyor: Vakaların yüzde 45’i önlenebilir
Flaman Bölgesi’nde yaklaşık 150 bin kişi demansla yaşıyor. Uzmanlara göre bu sayının 2050’ye kadar ikiye katlanması beklenirken, vakaların yüzde 45’i kontrol edilebilir risk faktörleriyle önlenebilir veya geciktirilebilir. Yeni araştırmalar, yoksulluğun demans riskini ciddi biçimde artırdığını ortaya koyuyor.
Yoksulluk demans riskini artırıyor: Vakaların yüzde 45’i önlenebilir
Flaman Bölgesi’nde yaklaşık 150 bin kişi demansla yaşıyor. Uzmanlara göre bu sayının 2050’ye kadar ikiye katlanması beklenirken, vakaların yüzde 45’i kontrol edilebilir risk faktörleriyle önlenebilir veya geciktirilebilir. Yeni araştırmalar, yoksulluğun demans riskini ciddi biçimde artırdığını ortaya koyuyor.
Belçika’nın Flaman Bölgesi’nde demans vakalarındaki hızlı artış, yalnızca yaşlanmayla değil, sosyoekonomik eşitsizliklerle de yakından ilişkili. Uzmanlar, düşük gelir ve eğitim seviyesinin, demans gelişme riskini belirgin şekilde yükselttiğine dikkat çekiyor.
UGent’ten sağlık bilimci Sara Willems, yoksulluk ile demans arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalarda, kronik stres ve sağlık hizmetlerine geç erişimin belirleyici rol oynadığını belirtti. Willems, “Düşük sosyoekonomik gruplarda kronik stres, işitme ve görme kaybı ile hava kirliliğine maruz kalma daha yaygın. Ayrıca bu kişiler doktora genellikle daha geç başvuruyor” dedi.
14 Temel Risk Faktörü Tanımlandı
Uzmanlara göre demans tek bir nedene bağlı değil; birbirini tetikleyen çok sayıda risk faktörü bulunuyor. VUB Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Sebastiaan Engelborghs, demansla mücadelede öne çıkan 14 temel risk faktörünü şöyle sıraladı:
- Yaşam tarzı faktörleri: Sigara, aşırı alkol tüketimi, hareketsizlik, sağlıksız beslenme ve obezite
- Sağlık koşulları: Yüksek tansiyon, diyabet, işitme kaybı, depresyon, kafa travması ve sosyal izolasyon
- Çevresel ve sosyal etkenler: Hava kirliliği ve düşük eğitim seviyesi
Engelborghs, “Bu risk faktörleri kontrol altına alındığında demansın başlangıcı yıllarca geciktirilebilir. Sıfır risk yok, ancak hastalık büyük ölçüde önlenebilir” ifadelerini kullandı.
Yoksulluk Riski Neden Artırıyor?
Sara Willems, yoksulluğun demans riskini artırmasının başlıca nedenlerini şu şekilde sıralıyor:
- Sağlıklı yaşama erişim zorluğu: Sağlıklı gıdalar pahalı, güvenli spor ve sosyalleşme alanları sınırlı
- Kronik stres: Ekonomik güvensizlik ve gelecek kaygısı, beyin sağlığını olumsuz etkiliyor
- Sağlık hizmetlerine geç ulaşım: İşitme kaybı gibi sorunlar erken teşhis edilemiyor, bu da sosyal izolasyonu ve bilişsel gerilemeyi hızlandırıyor
- Çevresel maruziyet: Düşük gelirli gruplar, genellikle hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde yaşıyor
Willems, “Demansı önlemede bireylere ‘kendi suçun’ demek büyük bir haksızlık. İnsanların tek başına kontrol edemeyeceği yapısal faktörler söz konusu” diye konuştu.
Çözüm: Önleyici ve Eşitlikçi Politikalar
Uzmanlar, demansla mücadelenin yalnızca bireysel tercihlere bırakılamayacağını vurguluyor. Sağlık politikalarının, tedavinin yanı sıra önlemeye ve eşitliğe odaklanması gerektiği belirtiliyor.
Öne çıkan politika önerileri şunlar:
- Erken teşhis ve tarama programlarının yaygınlaştırılması
- İşitme cihazı ve gözlük gibi destekleyici teknolojilere mali erişimin kolaylaştırılması
- Hava kirliliğiyle mücadele ve temiz çevre hakkının güçlendirilmesi
- Toplumsal stresi azaltacak sosyal ve ekonomik önlemlerin hayata geçirilmesi
Uzmanlar Uyarıyor
Uzmanlara göre, yoksulluk döngüsü kırılmadığı sürece demans vakalarındaki artışın önüne geçmek mümkün değil. Demansla mücadele, bireysel sağlıklı yaşam çağrılarının ötesinde, toplumun tüm kesimleri için adil yaşam koşulları yaratılmasını gerektiriyor.
Halil Uygun
